Obrazek użytkownika Filip Krause

Adam i Ewa

Saramago postanowił rozliczyć Stary Testament, no , część Starego Testamentu, pokazując nam przypowieść o Kainie po swojemu – zadając pytania, ale również udzielając na nie odpowiedzi. Ukazując początek ludzkości zabawił się historią Adama i Ewy. W znane z Biblii fakty wplata dialogi, z których wyczytać możemy jaka jest ludzka natura i to już od zarania dziejów. Zastanawiając się nad sensem poczynań Pana, jego zakazów, nakazów i decyzji, Saramago rozpoczyna dyskurs z nim samym.

Kain i Abel

Rzeczywista historia rozpoczyna się od najbardziej znanego morderstwa w historii. W tej opowieści Saramago zdecydował się jednak wiele dopowiedzieć o motywach mordercy. Zagłębiając się w lekturę, coraz bardziej czujemy bluźnierczy ton. Bezkompromisowość tytułowego bohatera daje nam jednak więcej niż heretyckie szokowanie. Kain zadaje wiele pytań, sobie i napotkanym przez siebie ludziom. Nie na wszystkie udziela odpowiedzi, na niektóre tylko próbuje.

Jego tułaczka po świecie ma w powieści wymiar transcedentalny. Kain podróżuje po różnych rzeczywistościach, oglądając i biorąc udział w wydarzeniach, o których czytaliśmy, uczyliśmy się, które znamy jako przypowieści tłumaczące świat.

Tylko nieświadomy swoich czynów szaleniec przyznałby, że jest bezpośrednio winien śmierci tysięcy ludzi, i potem zachowywał się, jakby zupełnie nic się nie wydarzyło, chyba, że nie chodzi o szaleństwo, niezamierzone, autentyczne, ale o zwyczajne zło.

José Saramago – Kain

Sodoma i Gomora

Czy nigdy nie zdarzyło Ci się, drogi czytelniku, zadawać pytań, na które odpowiedzi już padły? A może czułeś, że już samo zadawanie pytań jest nieodpowiednie? Bałeś się udzielać odpowiedzi, które przewracają normy? Ok, moje pytania są nie na miejscu, bo sprawa dotyczy religii. Nie musisz zagłębiać się w tekst, który będzie dla Ciebie obraźliwy z jakiegoś powodu, który w inny sposób tłumaczy to, co już dawno wyjaśniło się dla Ciebie. Jeżeli natomiast chcesz, choćby dla próby, porozmawiać z Saramago, zadać kilka pytań sobie, choć to odważne i ryzykowne, zachęcam i życzę owocnych wyników.

Saramago nie poprzestaje na prostych pytaniach i nie boi się udzielać odpowiedzi bolesnych. Nie zamierza przemilczeć wątpliwości co do zabijania przez Pana niewinnych dzieci, które spłonęły w Sodomie i Gomorze razem z grzesznymi rodzicami. Rzuca w twarz Panu pytania o motywy okrutnej próby Abrahama, który ma złożyć w ofierze swego syna. Jest wściekły, kiedy gra pomiędzy Bogiem a szatanem niszczy majątek i rodzinę Hioba. Jak to, pyta, szatan poczynał sobie z wiernym sługą Pana tylko dla udowodnienia czegoś? Nie poniesie za to kary? I jeszcze śmie używać mocy, które powinny być tylko dla Boga zarezerwowane? Pytania, pytania, pytania…

Noe

Jest jeszcze jedna warstwa tej powieści, która pozwala nam nieco ochłonąć od ciężaru zarzutów i niedowierzania Kaina. Saramago z ironią wytyka nieścisłości w opisie biblijnych wydarzeń. To raczej zabawa niż rzeczowe argumenty, najwidoczniej autor postanowił powbijać wszystkie możliwe szpilki w ideę, która rozpalała go do czerwoności. Kiedy Kain kłóci się z Panem na chwilę przed wielkim potopem, wyśmiewa pomysł, że Arka uniesie się wraz z podniesieniem się poziomu wody, wykłada mu proste zasady fizyki. Można to przełożyć na rozmowę Saramago z Bogiem, religią, samym sobą – wytykając błędy, za wszelką cenę chce potwierdzić, że jego dialog ma sens.

Tym z Was, którzy cenią dialog w różnych postaciach, polecam lekturę Kaina. Kto wie, może przyniesie wam satysfakcjonujące oczyszczenie. Może zgodzicie się z Autorem, a może bez problemu wytkniecie błędy jemu i jego wizjom. Porozmawiać zawsze warto.

Kategoria: 
Wstęp: 

Słyszałem ostatnio prowokacyjny żart, propozycję zabawy: otwieramy Biblię na losowej stronie i robimy to, co jest tam opisane. Kto ostatni wyląduje za kratkami, wygrywa…  Trafiłem też na wyliczenie ile osób zabił Bóg według opisów z tejże księgi – poszło w miliony. Czy to znaczy, że Bóg jest okrutny? Jose Saramago zastanawiał się nad tym niedługo przed swą śmiercią w 2010 roku.

Ilustracje: 
Okładka "Kaina" José Saramago - Dom Wydawniczy Rebis
Tytuł książki: 
Kain
Autor książki: 
Wydanie (rok): 
1 (2013)
Liczba stron: 
168
ISBN: 
978-83-7818-415-7
Ocena: 
7