„Pojutrze. Myśli Aleksandra Kamińskiego”

Obrazek użytkownika Redakcja Po Przecinku
21.02.2014

Dzięki uprzejmości dr hab., prof. APS Maciej Tanasia, przedstawiamy Wam, drodzy czytelnicy, ocenę pracy zbiorowej pt.: „Pojutrze. Myśli Aleksandra Kamińskiego” w redakcji naukowej Andrzeja Janowskiego, Katarzyny Bocheńskiej-Włostowskiej i Jakuba Jerzego Czarkowskiego. Książka ukazała się pod patronatem prasowym Po Przecinku.

Fragment okładki wydawnictwa

Nieczęsto się zdarza by w ręce recenzenta dostała się książka o problematyce tak poznawczo ważnej, a równocześnie przedstawionej kompetentnie i to w sposób atrakcyjny dla czytelnika. Taką właśnie pracą okazała się przedłożona do oceny praca zbiorowa pt.: „Pojutrze. Myśli Aleksandra Kamińskiego” w redakcji naukowej Andrzeja Janowskiego, Katarzyny Bocheńskiej-Włostowskiej i Jakuba Jerzego Czarkowskiego.

Aleksander Kamiński – twórca ruchu zuchowego – oryginalnych, polskich wilcząt i współtwórca Szarych Szeregów (co potwierdzał Stanisław Broniewski „Orsza”), konspirator – wizytator, twórca organizacji „Wawer”, pomysłodawca i redaktor „Biuletynu Informacyjnego”, pisarz i nauczyciel akademicki – historyk i pedagog – jest zapewne jednym z najczęściej cytowanych pedagogów. Wiele osób podziela pogląd, wyrażony niegdyś dobitnie przez Józefa Półturzyckiego, że „każdy pedagog i wychowawca powinien poznawać i czytać Kamińskiego, stykać się z jego pamiątkami i studiować teksty o Nim, bo to niezwykły wychowawca, wybitny autor, wielki człowiek, znakomity pedagog”.1

Dorobek naukowy i literacki Aleksandra Kamińskiego stał się przedmiotem wielu monografii, prac zbiorowych, recenzji i wspomnień. Wśród nich warto przywołać pracę zbiorową pod redakcją Ireny Lepalczyk (Stowarzyszenie społeczne jako środowisko wychowawcze), kontynuatorki Aleksandra Kamińskiego w Katedrze Pedagogiki Społecznej Uniwersytetu Łódzkiego. Dwanaście lat później, w 1986 roku ukazała się praca zbiorowa zredagowana przez Elżbietę Woźniakowską (Myśl pedagogiczna Aleksandra Kamińskiego) i kolejne: Ireny Lepalczyk i Ewy Marynowicz-Hetki (Aleksander Kamiński pedagog społeczny), Ewy Marynowicz-Hetki, Hanny Kubickiej i Mariusza Granosika (Aleksander Kamiński i jego twórczość pedagogiczna. Dyskusje o przeszłości wobec teraźniejszości i przyszłości), a także cenne prace Andrzeja Janowskiego (Być dzielnym i umieć się różnić; O harcerstwie teksty zapomniane 1956-1978; Harcmistrz Aleksander Kamiński – wizja społeczeństwa obywatelskiego), Stanisława Michalskiego (Działalność pedagogiczna Aleksandra Kamińskiego), Wiesława Ciczkowskiego (Dziedzictwo pedagogiczne Aleksandra Kamińskiego), Anny Zawadzkiej (O Aleksandrze Kamińskim „Kamyku”) oraz Barbary Wachowicz (Kamyk na szańcu, gawęda o druhu Aleksandrze Kamińskim w stulecie urodzin) i Józefa Półturzyckiego (Aleksander Kamiński). Na szczególną uwagę zasługują opracowania bibliograficzne Feliksa Bociana oraz Janiny Kamińskiej, a także Anny Rubicz i Marzeny Bort. Wypada przypomnieć, że zapewne pierwszą bibliografię przygotowała Irena Lepalczyk. Obszerne wykazy dzieł Aleksandra Kamińskiego znaleźć można również w pracach: Wiesława Ciczkowskiego, Barbary Wachowicz i Anny Zawadzkiej.

Wymienione opracowania nie wyczerpują rejestru prac poświęconych Aleksandrowi Kamińskiemu, wskazują jednak na jego olbrzymią rolę naukową, społeczną i organizacyjną. Nie dziwi przeto ani liczba prac poświęconych „Kamykowi”, ani ich zróżnicowana problematyka, ani przyjęta forma pracy naukowej lub dzieła literatury pięknej, ani też niegasnące zainteresowanie społeczne. Na takim właśnie tle umieścić wypada pracę zbiorową „Pojutrze. Myśli Aleksandra Kamińskiego” w redakcji naukowej Profesora Andrzeja Janowskiego, Katarzyny Bocheńskiej-Włostowskiej i Jakuba Jerzego Czarkowskiego. O ile zasadność wyboru problematyki nie budzi żadnych wątpliwości, to naturalnym rzeczy porządkiem pojawia się pytanie o to – co nowego lub choćby odmiennego wnosi przedłożona do oceny praca zbiorowa? Pytanie to znajduje swoją odpowiedź w brzmieniu proponowanego tytułu książki – „Pojutrze. Myśli…”. Dwa słowa o jakże bogatej konotacji znaczeniowej: wartość predyktywna myśli Aleksandra Kamińskiego, współczesne konotacje historycznej idei harcerstwa, aktualność naukowej refleksji pedagogiki społecznej i co znamienne – trafność historycznej syntezy dziejów ludu Jaćwingów.

Dla każdego, komu bliska jest problematyka Szarych Szeregów oraz program wojennej działalności pszczół, rodzin, rojów, uli i Pasieki czytelne jest odwołanie w tytule książki do kryptonimu programu „Dziś – Jutro – Pojutrze”. Owo „Pojutrze” oznaczało przecież przygotowanie młodzieży do działań w wolnej Polsce, w czasie pokojowego rozwoju. „Pojutrze. Myśli …” to przesłanie Aleksandra Kamińskiego odczytane trafnie i wyłożone pięknie przez Autorów w poszczególnych fragmentach recenzowanej pracy. Przesłanie żywe i ważne tak dla refleksji pedagogicznej, jak i praktyki wychowawczej w wolnej ojczyźnie, ale też – używając określenia Ireny Wojnar – w okresie „pedagogiki niepokoju”.

Wiele lat temu Wiesław Ciczkowski analizując dziedzictwo pedagogiczne Aleksandra Kamińskiego, dokonując jego rekonstrukcji i reinterpretacji sformułował pięć podstawowych pytań wynikających z podstawowego dla swej pracy problemu „Jak kształtowała się myśl pedagogiczna Aleksandra Kamińskiego i jakie są główne wyznaczniki tej części dorobku pedagogicznego, wobec której występuje wola dziedziczenia ze strony współczesnych pedagogów?”2 i znakomitego uczonego, osobowej i społecznej wartości głoszonych idei i zawartego w nich przesłania stały się przedmiotem dokonanych analiz przez Autorów pracy zbiorowej „Pojutrze. Myśli Aleksandra Kamińskiego” w redakcji naukowej Andrzeja Janowskiego, Katarzyny Bocheńskiej-Włostowskiej i Jakuba Jerzego Czarkowskiego.

Wspomniana książka liczy 226 stron i obejmuje trzynaście rozdziałów: (1) Aktualność myśli Aleksandra Kamińskiego – pióra Andrzeja Janowskiego, (2) Archiwum Aleksandra Kamińskiego – Julii Tazbir, (3) Aleksander Kamiński a Biuletyn Informacyjny – Kaji Drąg, (4) Jaćwież i Jaćwingowie w badaniach naukowych Aleksandra Kamińskiego – Maksymiliana Waszkiewicza, (5) Wkład Aleksandra Kamińskiego w rozwój pedagogii harcerskiej – Jakuba Czarkowskiego, (6) Metody dydaktyczno – wychowawcze Aleksandra Kamińskiego – Ewy Kopeć, (7) Rozwój społeczny osób z niepełnosprawnością intelektualną w aspekcie pedagogiki Aleksandra Kamińskiego – Mariusza Kluskowskiego, (8) Koncepcje pedagogiczne Aleksandra Kamińskiego w pedagogice XXI wieku – Iwony Kalinowskiej, (9) Poszukiwanie współczesnych dyskursów o tradycji pedagogicznej czasu wolnego zawartej w poglądach Aleksandra Kamińskiego – Anety Pasternak, (10) Zachowania prozdrowotne w poglądach A. Kamińskiego i ich aktualność – Urszuli Durlak, (11) Charakter narodowy Polaków w świetle poglądów Aleksandra Kamińskiego – refleksje w kontekście koncepcji stałych indywidualnych cech osobowości człowieka – Jolanty Wilsz, (12) Filozoficzne założenia pedagogiki harcerskiej Aleksandra Kamińskiego – Piotra Reputakowskiego, a także (13) Pedagogika społeczna w ujęciu Aleksandra Kamińskiego – Edyty Łyszkowskiej.

Kolejne rozdziały pracy zbiorowej „Pojutrze. Myśli Aleksandra Kamińskiego” otwierają przed Czytelnikiem najżywotniejsze współcześnie obszary myśli Aleksandra Kamińskiego, ważne tak dla nauk pedagogicznych, jak i dla indywidualnych losów dzieci, młodzieży, ich harcerskich instruktorów i wychowawców. Wypada jedynie podziękować Redaktorom tomu za zebranie znakomitych Autorów i rzetelną robotę redakcyjną, a wszystkim Autorom za głęboką refleksję i sprawne pióra.

Praca zbiorowa „Pojutrze. Myśli Aleksandra Kamińskiego” w redakcji naukowej Andrzeja Janowskiego, Katarzyny Bocheńskiej-Włostowskiej i Jakuba Jerzego Czarkowskiego wypełnia lukę na rynku wydawniczym. Jej adresatami staną się zapewne nie tylko osoby zainteresowane spuścizną metodyczną i literacką, czy biografią instruktora harcerskiego i konspiratora w czasie wojny, a także nauczyciele akademiccy zainteresowani korzeniami i intelektualnym przesłaniem pedagogiki społecznej, historycy myśli pedagogicznej i dziedzictwa oświatowego, ale nade wszystko ci nauczyciele-wychowawcy i instruktorzy, którzy odczytując myśli Aleksandra Kamińskiego poszukują w nich drogowskazu działań własnych i współczesnych inspiracji. Wśród Czytelników nie zabraknie również z pewnością nauczycieli akademickich i ich studentów.

Wieloaspektowa, niezwykle bogata twórczość Aleksandra Kamińskiego, jego życie i pedagogiczne koncepcje, dzięki Autorom pracy zbiorowej „Pojutrze. Myśli Aleksandra Kamińskiego” w redakcji naukowej Andrzeja Janowskiego, Katarzyny Bocheńskiej-Włostowskiej i Jakuba Jerzego Czarkowskiego zostały odczytane raz jeszcze w sposób oryginalny, merytorycznie trafny i inspirujący.

Niech zarysowane na kartach książki myśli Wielkiego Człowieka i Pedagoga przynoszą nadal obfity plon na niwie nauki i na polu wychowania dzieci i młodzieży, wskazując drogę tym, którzy wbrew wojnom i historycznym zawirowaniom okresu pokoju, zawsze nadawali sens pracy Aleksandrowi Kamińskiemu.

Maciej Tanaś

 

1J. Półturzycki: Aleksander Kamiński, Wydawnictwo ITE-PIB. Warszawa-Radom 2006, s. 12.
2W. Ciczkowski: Dziedzictwo pedagogiczne Aleksandra Kamińskiego. Wydawnictwo Adam Marszałek. Toruń 1996, s. 8-9. . Poszukiwanie aktualnych odniesień, ocena myśli wielkiego wychowawcy